Hacettepe Hukuk Fakültesi GÜZ DÖNEMİ İçin Doç. Dr. iur. Öykü Didem Aydın’ın Anayasa Dersleri

Anayasa DersleriDersimiz ve Yöntemimiz Hakkında

Derslerimizde, Anayasa Hukukunun genel esaslarını tarihsel çerçeveleri içinde, Türk Anayasaları ve diğer ülke anayasaları bağlamında karşılaştırmalı ve edebiyat metinleri ile beraber sokratik bir tartışma çeçevesinde ele alacağız.

LÜTFEN DİKKAT: Bu sayfa sürekli güncellenecektir ve ders notlarının tamamı değildir. Güncellenen bölümler derslerde bildirilecektir.

Öğretim Üyesi: Doçent Doktor, iur  Öykü Didem Aydın

Ofis: Hacettepe Üniversitesi BeytepeYerleşkesi, Hukuk Fakültesi

E-mail: oykudidemaydin@hacettepe.edu.tr

Yardımcı Öğretim Elemanı:

Araştırma Görevlisi Sümeyye Hande Çakır

E-mail: shcakir@hacettepe.edu.tr

DERSİN TANIMI

Anayasa hukukunun bilgi kaynakları, anayasa terimi ve kavramı, tarihsel çerçevesi içinde modern anayasacılık hareketleri, devlet kuramları, devletin unsurları, devlet şekilleri (cumhuriyet-monarşi; üniter devlet-bileşik devlet), kurucu iktidar, kuvvetler ayrılığı kuramı, hükûmet sistemleri (meclis hükümeti, başkanlık rejimi, parlâmenter rejim), demokrasi kuramı, demokrasi tipleri (doğrudan demokrasi, yarı-doğrudan demokrasi, temsilî demokrasi), seçim sistemleri, seçim ilkeleri, temel hak ve hürriyetler ile anayasa yargısı Türk ve dünya anayasaları bağlamında ele alınacaktır.

DERSİN AMACI

Bu ders, Hacettepe Üniversitesi öğrencilerine, anayasa hukukunun temel kurum, kavram ve kuramlarını Türk ve diğer ülke anayasaları örneklerinde ve karşılaştırmalı bir zeminde öğretmeyi amaçlamaktadır.

DERSİN İŞLENİŞ BİÇİMİ

Ders SOKRATİK yöntemle işlenir. Bu yöntemde belirli bir konu ile ilgili olarak “tümevarım” mantığı ile tartışmalar yürütülür ve genel ilkelere tartışmalar sonucunda varılır. Öğrenci derse gelmeden önce ders konusunu gösterilen kaynaklardan okumuş ve bir önceki hafta sorulan sorular üzerinde araştırma yapmış olmalıdır. Öğrenciler, derslerin başlangıcında (en geç üç hafta içinde) yazılı ve resimli özgeçmişlerini (Curriculum Vitae) öğretim üyesine teslim etmiş olmalıdırlar.

DERS MALZEMELERİ

I. Öykü Didem Aydın’ın Her Hafta Dağıtacağı Notlar ve Metinler, Okuma Parçaları:

Dağıtılan notlar içinde diktörtgen arasına alınan tartışma ve araştırma soruları, “excursus” biçiminde bulunmaktadır. Ders notları, araya giren bu kutular hesaba katılmadan da okunabilir. Kutu içine alınan soru ve metinler, öğrencinin araştırması ve tartışması gereken konulardır.

II. http://www.edebiyatvehukuk.org sitesindeki “Dört Tetralog”: Birinci Tetralog, İkinci Tetralog, Üçüncü Tetralog (I. sinden başlayarak sırasıyla okunmalı) http://www.edebiyatvehukuk.org/12-eylul-2010-halkoyuna-dogru-evetci-ile-hayirci-ve-onlari-karsilastiran-mantik-sokratik-diyaloglar.html

III. Ders Kitapları (Örnek Olarak Verilmiştir, Listede Bulunmayan Anayasa Hukuku eserleri de tercih edilebilir):

1. Kemal Gözler, Anayasa Hukukunun Genel Esaslarına Giriş (Bursa: Ekin Yayınevi, 2010).

2. Mustafa Erdoğan, Anayasa Hukukuna Giriş (Ankara: Orion, 2007).

3. Mehmet Turhan, Anayasal Devlet, (Ankara: Naturel, Üçüncü Baskı, 2004).

4. Erdoğan Teziç, Anayasa Hukuku (İstanbul: Beta, Dokuzuncu Baskı, 2004).

5. A. Şeref Gözübüyük, Anayasa Hukuku (Ankara: Turhan Kitabevi, 14. Baskı, 2007).

6. İbrahim Kaboğlu, Anayasa Hukuku Dersleri, İstanbul, Legal, 2005, 421 s.

7. Bülent Tanör/ Necmi Yüzbaşıoğlu, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (İstanbul: Beta Yayınları, Dördüncü Baskı, 2004).

8. Ergun Özbudun, Türk Anayasa Hukuku (Ankara: Yetkin Yayınları)

9. Server Tanilli, Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş (İstanbul, Adam Yayınları, 2000)

10.  Mümtaz Soysal 100 Soruda Anayasanın Anlamı  (İstanbul: Gerçek Yayınevi, Onbirinci Baskı, 1997)

Bir Kısım İnternet Kaynakları:

Profesör Dr. Kemal Gözler’in Türk Anayasa Hukuku Sitesi: http://www.anayasa.gen.tr  (Anayasa hukuku alanında son derece kapsamlı ve yetkin bir site olan bu sitenin sürekli olarak ziyaret edilmesi tavsiye edilir. Sitede öğrenciler için çok yararlı olan kaynak metinler, ders malzemeleri, eser ve makaleler bulunmaktadır).

Yaşayan Anayasa Sitesi: www.yasayananayasa.ankara.edu.tr

Anayasa Mahkemesi: http://www.anayasa.gov.tr

ICL: International Constitutional Law (A. Tschentscher):  http://www.oefre.unibe.ch/ law/icl/index.html

“Constitution Finder” (John Paul Jones, The T.C. Williams School of Law, University of Richmond): http://confinder.richmond.edu/

CODICES: http://codices.coe.int (Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu tarafından hazırlanan bu veritabanından Avrupa Konseyi üye ülkelerinin anayasa metinlerinin İngilizce veya Fransızca çevirileri bulunmaktadır.)

Constitution Society – National Constitutions: http://www.constitution.org/cons/ natlcons.htm

Edebiyat ve Hukuk: http://www.edebiyatvehukuk.org (Sitede anayasa hukuku ders notları ve anayasal konulara dair makale ve tartışmalar da bulunmaktadır)

Hukuk ve Edebiyat

Filmler, romanlar, şiirler, drama eserleri, hatta resim ve heykel gibi sanat eserleri, bir üniversite öğrencisinin, öğrenim gördüğü sosyal bilim dalına özellikle tarihsel ve estetik-kurgusal bir arka planda daha aşina olmasını sağlayabilir. Bunlar anayasa hukukunun kaynaklarından sayılmasa da “edebiyat” ve görsel sanatlar, öğrenim gördüğünüz dalla ilgili bir kültür geliştirmenize yardım edebilir. Anayasa hukukunu ilgilendiren, özellikle anayasaların yapılışına önayak olan devrimlerle, hükümet darbeleriyle, yabancı işgallerle, kurtuluş mücadeleriyle vb. tarihsel gerçekliklerle ilgili sayısız edebiyat eseri, film ve diziler bulunmaktadır. Örneğin 1983 tarihli Danton filmi, Fransız Devrimi ve sonrasını da anlatır. Yine, TRT’nin büyük prodüksiyonu “Kurtuluş”, Türk kurtuluş savaşını ve sonrasını yetkin biçimde anlatmaktadır. Bunlar, kurgusal eserler de olsa, size tarihî bir bakış açısı kazandıran eserlerdir. Sofokles’in trajedileri; Kral  Lear, Venedik Taciri, Othello, Hamlet gibi Shakespeare eserlerini;  Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler, Kumarbaz, Diriliş, Madam Bovary, Katerina Blum’un Çiğnenen Onuru, Bitmeyen Kavga gibi yabancı klasikleri ve Türk yazınını, hukuk hakkında kurgusal bir bakış açısı edinmek için de okuyunuz. Çeşitli eserler arasında hoşunuza giden birkaçını hergün okula gidip gelirken otobüste dahi okuyup bitirebilirsiniz. Özellikle Türk edebiyatının çağları, Osmanlıdan günümüze siyasal dönüşüm dönemleri ile paralel bir gelişme seyretmiştir. Deyim yerindeyse 19. yüzyıldan günümüze Türk romanı, siyaset ile yakın bir ilişki içinde bulunmuş, anayasal değişim dönemlerini ve bu dönemlere özgü çatışmaları anlatmıştır.  Edebiyatımızın yakın tarihî ana dönemleri de siyasal dönüşümlerle imlenmiştir. Tanzimat Dönemi Edebiyatı, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Milli Mücadele Dönemi, Cumhuriyet edebiyatı dönemleri gibi.  Örneğin Üç İstanbul romanını ele alalım. Üç İstanbul, Mithat Cemal Kuntay’ın 1938 yılında yayımlanan tarihi bir romanıdır. Roman Abdülhamit dönemiyle başlar ve Ankara Hükümeti’nin kurulduğu yıllarda son bulur. Romanın başkahramanı Adnan’ın yaşamından da çıkarılabilecek olan 30-40 yıllık bir süreçte geçer. Romanda İstanbul’un üç dönemi (İstibdat dönemi İstanbul’u, İttihat ve Terakki dönemi İstanbul’u ve mütareke dönemi İstanbul’u) anlatılır. Yine örneğin Cemal Süreya’nın “Kısa Türkiye Tarihi” adlı şiiri çeşitli anayasalara vücut veren askeri  müdahalelerin çarpıcı bir özeti gibidir. Üniversite öğrenim dönemi, sadece öğrenim gördüğünüz dalla ilgili olarak bilgi ve beceri kazanmanız yolunda değil, genel olarak aydın olma yolunda iyi değerlendirmeniz gereken paha biçilmez bir zaman sürecidir ve önünüzde değerlendirmeniz gereken pek çok entelektüel fırsat bulunmaktadır. Bilim dalınızla ilgili üniversitede düzenlenen toplantıları, sempozyumları mümkün olduğunca izlemeye çalışın. Bilim dalınızla ilgili kurgusal veya bilimsel kitapları, İngilizceden de veya bildiğiniz başka dillerden de okuyun. Dil bilginiz yetersiz ise yeni bir dil öğrenmek için bol zamanınız ve fırsatınız bulunuyor. Bu fırsatları kaçırmayın. Bir “özgeçmiş” yazmanın, “rapor” yazmanın, “belge” oluşturmanın, “araştırma ve inceleme” yapmanın yöntemlerini şimdiden öğrenin. Enformasyonun son derece yaygın olarak elimizin altında bulunduğu ama el altındaki enformasyon kaynakları  içinden “kullanılabilir” olanı ayırmanın, tahlil yapabilmenin güçleştiği bir çağda yaşıyoruz. Mesleki ya da bilimsel bir meseleyi çözmek için hangi yollara, nasıl başvurmanız gerektiğine ilişkin bir tavır geliştirin.

Bu notların başında, sol üst köşede bir fotoğrafı bulunan Ankara Kurtuluş Savaşı Müzesi’ni gezdiniz mi? Bu bina önceden neresiydi?

DERS PLANI

1. Hafta: Anayasa Hukukunun Bilgi Kaynakları ve Anayasa Hukuku ile Anayasa Kavramı

2. Hafta: Anayasa Türleri ve Tarihsel Çerçevede Anayasacılık Hareketleri

3. Hafta: Tarihsel Çerçevede Anayasacılık Hareketleri  (Dağıtılan Ders Notu Zemininde Tartışmalar ve Sorular)

4. Hafta: Devlet Kavramı (Tanım, Kurulma, Sona Erme, Köken Hakkında Kuramlar) ve Devletin Unsurları

5. Hafta: Devlet Kavramı (Tanım, Kurulma, Sona Erme, Köken Hakkında Kuramlar) ve Devletin Unsurları Hakkında Dağıtılan Ders Notu Zemininde Tartışmalar ve Sorular

6. Hafta: Tartışma

7. Hafta: Devlet Şekilleri: Monarşi-Cumhuriyet Hakkında Dağıtılan Ders Notu Zemininde Tartışmalar ve Sorular)

8. Hafta: Devlet Şekilleri: Tek Devlet-Bileşik Devlet

9. Hafta: Hükûmet Sistemleri

10: Demokrasi Kavramı ile İlişkisi İçinde Kurucu İktidar Kuramı

11. Hafta: Demokrasi Tipleri (“doğrudan”, “temsilî”, “yarı-doğrudan”, “klasik (çoğulcu)”,” çoğunlukçu (mutlak)”, “marksist”, “liberal”, “plebisitçi”, “radikal”, “siber”, “düşük yoğunluklu”, “militan”, “uzlaşmacı”, “delegasyoncu”, “Westminster modeli”, “oydaşmacı” ve “müzakereci” ve diğer türler

12. Hafta: 11. Hafta Konusu ile İlgili Dağıtılan Ders Notu  Zemininde Tartışmalar ve Sorular)

13. Hafta: Temel Hak ve Hürriyetler

14. Hafta: Temel Hak ve Hürriyetlerle İlgili Dağıtılan Okuma Parçaları ve Ders Notları Zemininde Tartışmalar

15. Hafta: Anayasa Yargısı

16. Hafta: Seçimler ve Seçim Sistemleri

SINAVLAR VE DEĞERLENDİRME

Sınav tarihleri daha sonra ilan edilecektir. Her öğrencinin bir ödevi bulunmaktadır. Ödev, dünya ülkelerinden birinin tarihî veya yürürlükteki anayasasının bilimsel araştırma yöntemlerine uygun olarak tahlil edilmesi veya Türkiye’de halihazırda süregelen “yeni anayasa tartışmaları” hakkında bir tahlil yazılması biçiminde olacaktır. Ödev, grup halinde veya bireysel olarak yazılabilir ve istenirse ödevle ilgili sınıf önünde onbeş dakikalık bir sunum yapılabilir. Ödevin, notlar üzerindeki etkisi daha sonra ilan edilecektir.

Sınavlarda sorulan sorular “yorum” ve “tahlil” soruları olacaktır. Bazıları kısa yanıt gerektiren sorular, bazıları da kompozisyon biçiminde uzun yanıt gerektiren sorulardır. Sınavlarda örnek olaylar veya metinler üzerine dayalı sorular da sorulur. Sorular bilgi zemininde akıl yürütmeyi (muhakeme) ve yorum yapmayı gerektirir.

SINAVLARDA UYGULANACAK KURALLAR

1. Sınavlar prensip olarak defter, kitap, tüm notlar, anayasa metinleri ve dersle ilgili diğer malzemeler açık olarak yapılır. Öğretim üyesi, sınavlardan bir hafta önce ilan etmek kaydıyla bu usulü değiştirme yetkisini saklı tutar.

2. Sınavlarda mavi veya siyah renkli tükenmez kalem veya dolma kalem kullanılması gereklidir

3. Sınav cevap kağıtlarının sol yandan en az 1 cm, sağ yandan en az 4  cm, üstten en az 4 cm, alttan en az 1 cm kadar boş bırakılması gerekir. Keza cevap metninde birden fazla paragraf varsa, paragraflar arasında bir satır boş bırakılması ve paragrafların satır başından başlatılması gerekir. Yazarken okunaklı yazınız.

4. Sınav başlamadan önce öğrencilerin sınav salonunda bulunmaları gerekir.

5. Sınavın başında öğrenciler “sınava giriş tutanağı”nı imzalarlar. Bu tutanakta imzası bulunanlar, kağıdını teslim etmemiş olsa bile sınava girmiş sayılır.

6. Her öğrenci sınav kağıdını teslim ederken de “sınav kağıdı teslim tutanağı”na imza atar.

7. Sınavlar 100 üzerinden bir notla değerlendirilir ve öngörülen usullerle ilan edilir.

8. Ara sınav ve yarıyıl sonu sınavlarının sayısal notlarındaki maddi hatanın düzeltilmesi için öğrenci, dersin kodunun ait olduğu idari birime süresi içinde ve yazılı olarak başvurabilir. Bu başvuru öğretim elemanına iletilir.

DERSLERE DEVAM

Bu hususta üniversitemizin yönetmelikleri esastır. Öğrencilerimizden, öğrenimlerine başlamadan önce üniversitede hukuken tabi oldukları tüm kanun ve yönetmelikleri okuyup öğrenmeleri beklenir.  Bu formasyon, onlara öğrenimlerinde de yardımcı olacaktır. Derse devam ve derste yapılan tartışmalara katılım ödüllendirilir.

SINIF DİSİPLİNİ

1. Sınıfa Girip-Çıkma.- Öğrencilerin ders saatinden önce sınıfta hazır olmaları beklenir ancak öğretim üyesinden sonra da derse girebilirler. Öğrenciler ders sırasında sınıftan çıkabilirler ve tekrar girebilirler. Sınıfta dersle ilgili soru sormak, tartışma açmak serbesttir, hatta takdirle karşılanır.

2. Diğer Konular.- Ders esnasında cep telefonuyla konuşulmaması gerekir, cep telefonu ile konuşmanın zorunlu olduğu hallerde sınıftan çıkmak gereklidir.

DERS DİSİPLİNİ VE DAĞITILAN NOTLAR HAKKINDA AÇIKLAMA

Öğrencilere dağıtılan notlar ve okuma parçaları ile bu internet sitesinde bulunan notlar, yazılar ve okuma parçaları, öğretim üyesinin veya diğer yazarların basılı eserlerinden alıntılar olarak telif hakları hukukunun koruması altındadır. Bireysel ders amacı dışında kullanımı, çoğaltılması, dağıtılması, basılması ve satılması, internete konulması yasaktır. Aksine davrananlara karşı telif yasaları gereğince başvuru ve işlem yapılmaktadır. Derse katılamayan öğrencilere, talep etmeleri halinde, bu notlardan verilecektir. Çeşitli zaruretlerden dolayı derslere katılamamış iseniz, birkaç kereye mahsus olmak üzere ders notlarını arkadaşlarınızdan da alabilir, istisnai hallerde birkaç arkadaşınıza dağıtabilirsiniz. Ancak toplu çoğaltım ve dağıtım yapmamaya, ders notlarınızı dağıtarak arkadaşlarınızı derse girmemelerini özendirmemeye dikkat ediniz.

BU DERSE VERİMLİ OLARAK KATILMAK İÇİN NELER GEREKLİDİR?

Derslerimize verimli bir biçimde katılabilmek için her hafta bir önceki haftanın notlarını gözden geçirmek, tartışma için verilen okuma parçalarını okumak, ertesi hafta tartışılmak üzere bir önceki hafta derste sorulan soruların yanıtlarını araştırmak ve derste yapılan tartışmalara katılmak gereklidir. İsteyen öğrenci, bir hafta sorulan bir sorunun yanıtını ertesi hafta, öğretim üyesine yazılı olarak verebilir veya sınıfta üç dakikayı aşmayacak şekilde sunabilir.  Bu dersi alan öğrenci, dersle ilgili olarak ayda en az bir kere üniversite kütüphanesini ziyaret etmiş olmalı ve üniversitenin on-line bilgi bankalarında araştırma yapmış olmalıdır.

BU DERSTE BAŞARILI OLMAK, ANAYASA HUKUKUNU İYİ ÖĞRENMEK İÇİN NE YAPMAK GEREKLİDİR?

Derslerimizde başarılı olmak için anayasa hukuku alanında yazılmış en az bir ders kitabı okumak, derslerde dağıtılan notları ve okuma parçalarını okuyup tartışmak, derslerde bir sonraki hafta için sorulan soruların yanıtlarını araştırarak bulmuş olmak gereklidir. Derse katılım, başarının en önemli anahtarıdır.

ÖDEVLER HAKKINDA

İLK SÖMESTR İÇİN:

SEÇENEK I: Seçeceğiniz bir ülke anayasasını, aşağıdaki soruları içerecek şekilde ama onlarla sınırlı kalmak zorunda olmadan, bize tanıtınız. Seçtiğiniz anayasanın yürürlükte olduğu ülkeyi gördünüz mü? o ülkenin sizde yarattığı çağrışımları bize bir paragrafta sayınız.

1) Bu anayasa hangi siyasal mücadelelerin eseridir?

2) Bu anayasayı kimler, hangi organ yapmıştır? Bu anayasaya göre asli ve tali kurucu iktidar organları hangileridir?

3) Anayasa, anayasayı yapan organ açısından nasıl bir anayasacılık anlayışına dayanmıştır?

4) Seçtiğiniz anayasanın öngördüğü anayasal düzeni tanıtınız.

5) Bu anayasa ne şekilde yönetilen bir devlet öngörmektedir?

6) Bu anayasaya göre egemenliğin kaynağı kimdir?

7) Bu anayasaya göre egemenliği millet adına kullanan organlar var mıdır? Bu organların isimleri nelerdir?

8  Bu anayasaya göre devletin ülkesini ve milletini kısaca tanıtınız.

9) Bu anayasa nasıl bir devlet şekli öngörüyor? Üniter mi? (Merkezi Üniter? Adem-i Merkezi Üniter?) Bileşik mi? (Devlet Birliği mi? (Şahsi Birlik? Hakiki Birlik?) Devlet Topluluğu mu? (Konfederasyon? Federasyon?)

10) Bu anayasa nasıl bir hükümet sistemi öngörmektedir?

[Kuvvetler Birliği mi? (Yürütme Organında Birleşme: Mutlak Monarşi mi? Diktatörlük mü?) Yoksa Yasama Organında Birleşme: Meclis Hükümeti mi?]

[ Kuvvetler Ayrılığı mı? (Sert Kuvvetler Ayrılığı: Başkanlık Sistemi mi?) Yoksa Yarı-Başkanlık Sistemi mi? Yoksa Parlamenter Sistem mi? Yoksa Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm mi?]

11) Bu anayasanın dayandığı demokrasi anlayışı nedir?

12) Bu anayasada düzenlenen temel hak ve özgürlükleri tanıtınız.

13) Bu anayasa bir Anayasa Mahkemesi öngörüyor mu? Nasıl öngörüyor?

14) Anayasanın başlangıç hükümleri ile diğer hükümleri arasındaki ilişkiyi tartışınız. Anayasa başlangıç hükümlerinde sözettiği değerleri metninde somutlaştır mış mı? Nasıl?

15) Bu anayasa nasıl değiştirilebilir? Bu değişiklik kuralını değerlendiriniz, eleştiriniz.

16) Bu anayasayı beğendiniz mi? Beğenmediniz mi? Siz olsaydınız bu anayasanın neresini değiştirmek isterdiniz?

SEÇENEK II. Bir sayfada Türk anayasalarının siyasal ve hukuki tarihini özetledikten sonra  Türkiye’de yeni bir anayasa yapılması konusunu son yıllardaki gelişmeleri göz önünde tutarak değerlendiriniz. Bu değerlendirmede özellikle aşağıdaki sorulara cevap veriniz.

1) Yeni anayasa süreci siyasal olarak kimler (hangi organ) tarafından, ne zaman başlatıldı, hukuki olarak ne zaman başlatıldı?

2) Süreç bundan sonra hangi aşamalarda ilerledi? Ödevi teslim ettiğiniz anda durum ne idi?

3) Türkiye’de olağan dönemlerde anayasanın yapılabilirliği açısından hangi sorunlarla kaşılaşılıyor?

4) Yeni bir anayasa taraftarı ve aleyhtarı tezleri ortaya koyunuz.

5)  Yeni bir anayasa yapılabilirse bu anayasanın hangi yönleriyle, daha önceki anayasalardan ayrılacağını düşünüyorsunuz?

6) Yukarıda I. seçenek altında sorulan soruları bu kere, süregelen tartışmalara da değinerek, hipotetik olarak inceleyiniz.

7) Yeni bir anayasa yapılması halinde o anayasa çerçevesinde hangi organ asli kurucu iktidar organı hangi organ tali kurucu iktidar organı olacak?

TAKİP EDEN YAZ SÖMESTRİ İÇİN:

SEÇENEK I: Türk Anayasa Düzeni dersiyle ilgili olarak seçeceğiniz bir konuyu [konular önerilen kitap ve metinler içinden seçilebilir] aşağıdaki soruları içerecek şekilde ama onlarla sınırlı kalmak zorunda olmadan, inceleyiniz.

ÖDEVİNİZ, giriş bölümünde aşağıki sorulara verilen cevapları içermelidir. Daha sonra konunun serimine geçebilirsiniz.

1) Neden başka bir konuyu değil de bu konuyu seçtiniz?

2) Konuyu anayasal-hukuki olarak nasıl inceleyeceksiniz? Bu konuda Profesör Dr. Kemal Gözler’in şu eserinden yararlanabilirsiniz: [BAĞLANTI]

3) Konuyu incelemek için hangi kütüphaneleri, ne zaman ziyaret ettiniz, hangi kaynaklara ulaştınız? Araştırma yaparken karşılaştığınız güçlükler neler oldu?

4) İncelemeniz sayesinde cevaplayacağınıza inandığınız sorular nelerdir? Bu inceleme somut olarak hangi merakınızı karşılıyor?

5) Seçtiğiniz konu anayasa/anayasalarda nasıl düzenlenmiş?

6) Seçtiğiniz konuyla ilgili olarak ortaya çıkan tartışmalarda hangi yazar, hangi görüşleri benimsemiş, siz hangisine katılıyorsunuz?

Ödev hazırlamadan önce şu makaleyi okuyunuz: [BAĞLANTI] ve kendi seçtiğiniz tartışma konusu bağlamında, o makalede ortaya konulan sorulara kıyasen kendi soru şemanızı geliştiriniz.

SEÇENEK II. İki veya üç sayfada Türk anayasalarının siyasal ve hukuki tarihini özetledikten sonra Türkiye’de yeni bir anayasa yapılması konusunu son yıllardaki gelişmeleri göz önünde tutarak değerlendiriniz. Bu değerlendirmede özellikle aşağıdaki sorulara cevap veriniz.

1) Yeni anayasa süreci siyasal olarak kimler (hangi organ) tarafından, ne zaman başlatıldı, hukuki olarak ne zaman başlatıldı?

2) Süreç bundan sonra hangi aşamalarda ilerledi? Ödevi teslim ettiğiniz anda durum ne idi?

3) Türkiye’de olağan dönemlerde anayasanın yapılabilirliği açısından hangi sorunlarla kaşılaşılıyor?

4) Yeni bir anayasa taraftarı ve aleyhtarı tezleri ortaya koyunuz.

5) Yeni bir anayasa yapılabilirse bu anayasanın hangi yönleriyle, daha önceki anayasalardan ayrılacağını düşünüyorsunuz?

6) Yukarıda I. seçenek altında sorulan soruları bu kere, süregelen tartışmalara da değinerek, hipotetik olarak inceleyiniz.

7) Yeni bir anayasa yapılması halinde o anayasa çerçevesinde hangi organ asli kurucu iktidar organı hangi organ tali kurucu iktidar organı olacak?

Ödev Hazırlama İlkeleri

1) Öğrenci, Türkçe yazım kurallarına azami ölçüde özen göstererek özgün bir ödev hazırlamalıdır; ödev hiçbir şekilde bir başka kaynaktan tamamen alıntı biçiminde hazırlanmamalıdır. Yabancı dilde yazılmış bir eser Türkçeye çevrilerek ödev olarak sunulmamalıdır. Kullanılan tüm kaynaklar baştan sona okunmuş veyahut ödev için gereken ölçüde okunup özetlenmiş ve sonra kullanılmış olmalıdır.

2) Ödev, bilimsel yayınlarda kaynak gösterme ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olmalıdır. Üniversitemiz açısından o ilkeler HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL YAYINLARINDA KAYNAK GÖSTERME İLKELERİ adı altında şurada bulunuyor: (Bağlantı)

3) Ödevin formatı, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün Tez ve Rapor Yazım Yönergesi’ne uygun olmalıdır. Bu yönergeye, birebir değil ödevinize uyarlayarak uyunuz. Yönerge için: (Bağlantı)

4) Ödevde en az 10 adet kaynak kitap, makale, diğer basılı eserler, elektronik makaleler vb. kullanılmalıdır.Vikipedi’den yararlanabilirsiniz, ancak Vikipedi’ye doğrudan doğruya atıf yapmayınız. Kullandığınız kaynaklar, “bilimsel” kaynak olmalıdır, ansiklopedik nitelikte kaynak kullanmayınız.

5) Ödevde kaynağa doğrudan doğruya atıf yapılmalı, başka eserlerin bir kaynağa yaptıkları atıflar (nakletme) çok sınırlı hallerde kullanılmalıdır.

6) Ödev bilgisayarda yazılmış olmalıdır.

7) Ödevin girişinde Türkçe-İngilizce Özet, Kaynakça ve Önsöz bulunmalı; ödev metninin ardından Kaynakça veya Kaynak Listesi eklenmelidir. Ödev, metni içinde dipnot veya son-not olarak yapılan atıfları barındırmalıdır.

8) Ödev sayesinde cevaplayacağınız sorular açık olarak ortaya konulmuş, bu sorulara -kaynakları tartışarak- verdiğiniz cevapların serimi yapılmış; vardığınız sonuçlar açıkça ve anlaşılır şekilde ortaya konulmuş olmalıdır.

DERSE GİRİŞ

I. ÖNCE HUKUKTA METOD ÜZERİNE DÜŞÜNMEK

Profesör Ernst E. Hirsch (d. 1902-1985), İkinci Dünya Savaşı sırasındaki Yahudi soykırımından kaçarak Türkiye’de sığınma olanağı bulmuş ve “Ankara Hukuk Mektebi”nde Hukuk Felsefesi, Hukuk Sosyolojisi ve Metod dersleri vermiş bir bilim insanı. Almanya’nın Frankfurt kentinde hem yüksek yargıç hem de öğretim üyesi iken 1933 yılında Yahudi olduğu için görevlerine son verilmiş, o da Hollanda üzerinden Türkiye’ye gelmiş. Akrabalarını Auschwitz toplama kampında yitiren Hirsch, önceleri hep Türkiye’de kalmak istemişti. Çünkü Nazi dönemi sırasında Alman vatandaşlığından çıkarılmış ve 1943 yılında Türk vatandaşı olmuştu. Bununla birlikte savaş sonrasında Berlin Belediye Başkanı olan Ernst Reuter (Reuter de aynı nedenlerle 1933–1945 yılları arasında Türkiye’de bulunmuştu) Ernst Hirsch’i Berlin Özgür Üniversitesi’nin çağrısını kabul ederek Almanya’ya dönmeye ikna edebilmiştir. 1953 ve 1955 yılları arasında Berlin Özgür Üniversitesi’ne Rektör seçilen Ernst Hirsch’in, Türk Ticaret Kanunu’nun hazırlanmasında büyük katkıları olmuştur. Ardında bıraktığı büyük eserler ve yorumlar bugün de hukuk kuramı ve uygulamasını aydınlatmayı sürdürüyor.

Babam Avukat Ahmet Aydın’la siyaset tartışırken zaman zaman “siyasetle pek ilgilenmemek lazım aslında” dediğimi anımsarım, O da bana hep Ernst Hirsch’e atfedilen bir anektodu anlatmıştır. “Ernst Hirsch, babasına ‘siyasetle ilgilenmiyorum’ deyince babası O’na ‘sen siyasetle ilgilenmezsen, siyaset seninle ilgilenir’ demiş”!

Büyük Türk hukukçusu Ernest Hirsch, Türkçe kaleme aldığı “Pratik Hukukta Metod” adlı kitabında hukukçuların sorun çözümüne nasıl yaklaşmaları gerektiğini anlatır. Bu yazıda, Ernst Hirsch’in temel ilkelerini –öğrenciler ve stajyerler için kendimce bazı ceza muhakemesi hukuku eklemeleri de yaparak- hatırlatmak istiyorum.

Aşağıda, bir sorun çözme uygulamasını nasıl gerçekleştirmek gerektiğine ilişkin bilgiler bulacaksınız. Sizin de eklemek istedikleriniz var ise lütfen bildirin!

II. Pratik Olayları Nasıl Çözmeli, Pratik Hukuka Nasıl Yaklaşmalı?

1. Olayı Saptayın. “Ne olmuş, kim, nerede, ne zaman, ne için, nasıl, ne yapmış” sorularına verilecek yanıt önemlidir.

2. Sorunun özünü tahlil edin, incelemeye sorudan hareket ederek başlayın ve ne sıfatla cevap vereceğinizi bilin. Müdafi misiniz? Savcı mısınız? Yargıç mısınız? Müdahil vekili, hakkı ihlal edilen ya da tanık mısınız? Kimsiniz?

3. Karar vermeden önce olaya uygulanacak hukuku yer ve zaman bakımından araştırın. Neredeyiz? Kimin hukukunu uyguluyoruz? Araştırın.

4. Talep hakkını ve bu hakkın dayandığı esasları tahlil etmeden nitelemeye girişmeyin. Kim ne istiyor?

5. İddia ve savunmanın dayanabileceği hukuksal ilişkiyi saptayın, bu bağlamda öncelikle tüm mantıksal olasılıkları gözden geçirin.

6. Bu ilişki olaydan hemen çıkmıyorsa bunu sistematik şekilde arayın.

7. Şema yapmadan hüküm vermeyin:

Kim (örneğin Davacı, Davalı, Dava Konusu, Yargı Yeri, Yargı Mercii, Tanık, vs.)

Nerede? (Muhakemenin hangi safhası ya da olayın hangi bağlamı içinde?)

Ne Zaman?

Nasıl?

Ne için?

8. Hukuki ilişkinin anayasal/kanuni koşullarını kontrol ediniz (her vakaya uygulanacak bir hukuk vardır) Örneğin arama önleminin anayasal haklara uygunluğunu tartışıyorsanız, kanuni koşulları, dayandıkları madde ve diğer madde ve yasalarla iliskisi bağlamında değerlendirip, tek tek denetleyin. Anayasal hükümlerde sayılan koşulların hukuksal anlamlarını, öğreti ve yargısal anlamda inceleyin ve anlamlandırın.

9. Olayı aydınlatmadan hüküm vermeyin (ihtimallerle çalışmayı bilin, “A gerçekleşmişse B de gerçekleşmiş olabilir”; “C gerçekleşmemişse  D gerçekleşmiş olabilir” gibi…)

10. Talep hakkını mümkün mertebe çeşitli hukuk ilişkilerine dayandırmaya çalışın. Hakkın kaynağı, “bu müessese de olabilir şu da olabilir” gibi. “Düzenleme veya uygulama şu anayasal hükmü ihlal ettiği gibi bu anayasal hükmü de ihlal ediyor” gibi! “İşlem, şu işlem de olabilir o da” gibi.  Olayda akla gelebilecek tüm hukuksal ilişkilerin unsurlarını ya da gereken muhakeme işleminin gereklerini göz önünde bulundurarak olayı çözümler isek neyin ne olduğunu anlarız. Bazen bir olayda tek ilke ya da hüküm değil birden fazla ilke ya da hüküm, tüm unsurları ile birlikte uygulanmak gerekir. Uygulamaya öncelikli olan hüküm veya ilkeden başlayınız.

11. Davanın koşulları ile davanın dayanağını, davanın açılmasına engel olan ilk itirazlar ile def’ileri, hak düşürücü süreleri, ayırt etmeye dikkat ediniz.

12. Davaya yol açan olayın bir çok alt-vakıadan oluşabileceğini unutmayın. Kimi zaman kronolojik bir şema, kimi zaman kişilere göre şema, kimi zaman yapılan işlemlere ilişkin şema, kimi zamansa bunların bir kombinasyonu gerekebilir analiziniz için.

13. Uyuşmazlığı tam olarak açıklayın. Uyuşmazlığı yeniden izah ederken, hukuksal nitelemeler yapın. Olayda “hukuku çiğneyen bir kanun”dan söz edilebilir. Siz özetlerken “anayasaya aykırı olması ihtimal dahilindeki” kanundan sözedin. Olayda “mal zaptedildi” denebilir. Siz, “el konuldu” ya da koşulları uygunsa “müsadere edildi” deyin. Ancak bilin ki bir hale isim koymak kolay bir iş değildir; bir ön incelemeyi gerektirir. Zaptedildi lafını elkoyma olarak adlandırmadan önce bir ön incelemeye tabii tutun. İsmi konulacak işlem acaba tam olarak ne olabilir, inceleyin.

14. Çözüme ve yazıya başlamadan önce çözümün ya da yazının planını  (”içindekiler” kısmını) ortaya koyun. Düşüncelerinizi bir plan dahilinde açıklayınız.

15. Savlar ve savların dayanağı olan bilgi ve düşünceler arasındaki teselsüle büyük önem verin.

  • Lüzumsuz veya alakasız;
  • gereksiz ve hüküm için bir etkisi olmayan;
  • usulsüz veya kabul edilemez olan;
  • yanıltıcı veya mesnedsiz bir biçimde sadece bir tek cevabı haklı kılan;
  • kafa karıştırıcı veya çok erken söylenmiş ya da fazlalık olan;
  • yanlış veya uygunsuz;
  • önyargılı;
  • aslı ya da kaynağı ortada olmayan (örneğin kulaktan kulağa söylenerek yayılmış)

iddialarda, ifadelerde bulunmayın.

16. Az ve ölçülü yazın ve konuşun (Ben bu kurala kolay kolay uyamıyorum!).

17. Konuyla ilgili olmayan argümanlar getirmeyin ve karşı taraf bunları getirmişse “konumuzla ilgisi yok” diyerek geri çevirmesini bilin. Ama tabii neden konumuzla ilgisi yok, onu da bilin!

18. Özellikle kısa süreli açıklamalarda, sınavlarda ya da acil başka usuli işlemlerde ayrıntıları bir tarafa bırakarak yalnızca can alıcı noktaları kısaca izahla yetinin. Konu dışına çıkarak değerli zamanı harcamayın.

19. Fikrinizi açık olarak anlatın. Hakimler, uzun uzun “taraf” dinlemeyi pek sevmiyorlar ve Türkiye’de duruşmalar, ne yazık ki yargıcın karar verme yolunda gerçek bir izlenim edinmesini sağlayabilecek bir süreklilikte ve kıvraklıkta yürütülmüyor! Duruşmaya “patır kütür” girilip “patır kütür” çıkıldığı için, bir müdafiin savunma becerilerini duruşmada kullanabilmesi kolay değil. Bununla birlikte, özellikle yazılı ifadeler açısından, diliniz ve üslûbunuz herkesin özel bir çaba göstermeden, üzerinde muhakeme etmeden anlayabileceği bir nitelikte olmalıdır. Verdiğiniz dilekçeleri, cevapları, hazırladığınız açıklamaları birkaç kere okuyup sadeleştirmekte yarar vardır. Dilekçelerde merhamete sığınan veya hamasi nitelikteki tümce ve nidaların yargıçlar nezdinde nasıl bir etki yarattığını sınama fırsatım olmadı ama eğer bu gibi ifadelerin yazarı son derece yetenekli bir kalemşör değil ise, bu ifadeler çoğunlukla sinir bozmaktan başka bir işe yaramamaktadır! Avukatlar zaman zaman, müvekkillerinin “taşı gediğe koyma” arzularını tatmin etmek ya da karşı tarafa “haddini bildirmek” için bu gibi ifadelere başvurabiliyor. Ölçülü bir şekilde kullanılırsa bunların kimseye bir zararı yoktur, hatta yararları bile olduğu söylenebilir. Bununla birlikte, bütün dilekçe, yazım yanlışları ile dolu bir “sinir harbi” anlamına eriyorsa, ortada bir ifade veya yaklaşım zaafı olduğu söylenebilir.

20. Özellikle ceza muhakemesi hukuku bakımından Anayasal veya uluslararası ya da uluslarüstü temel ilkeleri ve temel “orantılılık ilkesi”ni gözönünde bulundurmak gereklidir. Orantılılık, bir yasa, karar ya da işlemin istenen sonucu doğurmaya UYGUN olması, bu sonuç için GEREKLİ ya da ZORUNLU olması ve kısıtladığı haklara ÖLÇÜLÜ bir müdahale oluşturması anlamına gelir. Ceza hukuku ile insan hakları arasındaki sıkı bağı görmezden gelmek, müdafi açısından büyük eksiklik olur kanısındayım.

Takdir edersiniz ki görünüşte her türlü teknik kurala uygun, hatta akrobatik yorum teknikleri ile verilmiş bir karar ya da yapılmış bir işlem de “HAKSIZ” olabilir. Bu durum, özellikle işlemin dayandığı yasa kuralının etik ilkelere dayanmadığı ya da işlemi yapanın yetkili olmadığı, usulün hiçe sayıldığı ya da çok eksik uygulandığı vb. hallerde söz konusu olur. İnsan olabilmenin ve insanca davranmanın etik ilkeleri yasal metinlere tümü ile geçmiş değildir. Ama yaşadığımız çağa göre sınırları az çok belirlidir. İnsanlığın en temel ilkelerine aykırı hiç bir işlem, ne kadar kanuni olursa olsun hukuka uygun değildir. Hiç unutmayın! Çünkü bir gün fena hatırlatabilirler! Profesör Ernst Hirsch, bir gün birilerinin kendilerine hesap soracağını akıllarına dahi getirmeyen, pek yasal bir barbarlık düzeninden kaçarak Türkiye’ye gelmişti. Ama bütün Avrupa’ya “diz çöktüren” (!) o düzen de bir gün yerle bir oldu ve yapılan yargılamalarda uygulanan kurallar “insan olanın bilmesi gereken evrensel ilkeler” oldu, yasal metinler değil…

Ernst E. Hirsch’in “Anılarım – Kayzer Dönemi Weimar Cumhuriyeti Atatürk Ülkesi” adlı eseri Tübitak tarafından yayımlanmıştır. Aşağıya, kitabın tanıtım bilgilerini ekliyoruz:

Eine unzeitgemässe Autobiographie -1982

Ernst E. Hirsch

Çeviri: Fatma Suphi

Yazar Hakkında

Öykü Didem Aydın Edebiyat ve Hukuk Sistemine, 106 yazı girmiş.

Öykü Didem Aydın, romancı (Eski Sinagog Meydanı, İletişim Yayınları, 2009) ve anayasa hukukçusudur.

Telif © 2017 Edebiyat ve Hukuk. Tüm Hakları Saklıdır SistemimizWordPress desteklidir